E-Ticaretin Cazibesi ve Artan İade Yükü
Günümüzün dijitalleşen dünyasında, tek bir tıkla alışveriş yapabilme kolaylığı hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline geldi. Ancak bu konforun ardında, hem işletmeler hem de gezegenimiz için önemli zorluklar barındıran devasa bir lojistik operasyon yatıyor. Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, hızla büyüyen ve giderek daha fazla önem kazanan iade ekonomisinin yarattığı maliyet ve çevresel etkileri mercek altına aldı.
İade Süreçleri Üretim Maliyetini Bile Aşabiliyor
Dr. Pala’nın dikkat çektiği çarpıcı bir gerçek var: Birçok üründe, özellikle giyim sektöründe, bir ürünün iade süreci, o ürünün tek birimlik üretim maliyetinden daha yüksek bir operasyonel yük anlamına gelebiliyor. Bu durum, bazı işletmeleri maliyetleri düşürmek adına iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etme noktasına getirebiliyor.
Online alışverişin yaygınlaşmasıyla birlikte, tüketiciler için büyük bir kolaylık olan iade mekanizmaları, lojistik sektörü için adeta bir kabusa dönüşmüş durumda. Özellikle moda ve giyim ürünlerindeki yüksek iade oranları, “Tersine Lojistik” kavramını ön plana çıkarıyor. Dr. Pala, basit bir iade işleminin bile, ürünün kendi üretim maliyetini aşan operasyonel gereklilikler ve önemli bir karbon ayak izi yaratarak çevresel sorunlara yol açabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Bu süreçlerin etkin bir şekilde yönetilmesinin aciliyetine vurgu yapıyor.
Tek Bir İadenin Karmaşık Yolculuğu
Bir ürünün müşteriden geri alınıp depoya ulaşması, pek çok aşamayı içeren karmaşık bir zinciri tetikliyor. Dr. Pala, bu sürecin detaylarını şöyle açıklıyor:
Maliyetli Adımlar ve İmha Riski
“Bir ürünün müşteriden depoya geri dönüşü; toplama, taşıma, detaylı kalite kontrol, yeniden paketleme ve stoklama gibi birden çok adımı içeren çok katmanlı bir süreci başlatır,” diyen Dr. Pala, bu sürecin maliyet boyutunu şu sözlerle özetliyor: “Örneğin, bir kazağın üretim aşaması, genellikle ölçek ekonomileri sayesinde daha düşük maliyetli olabilirken; iade edilen bir ürün için gerçekleştirilen işlemler, tekil bazda çok daha yüksek maliyetler doğurmaktadır. Bu durum, bazı firmaları iade edilen ürünleri yeniden satışa hazırlamak yerine imha etme yoluna itebiliyor.”
Gizlenen Karbon Yükü: İadelerin Çevresel Etkisi
Tüketicilerin en sık karşılaştığı iade nedenlerinden biri olan “beden uyuşmazlığı”, kontrolsüz bir şekilde yönetildiğinde ciddi çevresel kirliliğe yol açabiliyor. Dr. Pala, tüketicinin “uymazsa geri gönderirim” rahatlığının arkasında yatan ve gözden kaçan karbon ayak izini şöyle ifade ediyor:
Moda Perakendesinde Artan Ekolojik Yük
“Bir ürün, kargo aracılığıyla önce toplama merkezlerine, ardından ayrıştırma ve kalite kontrol birimlerine taşınıyor, sonrasında yeniden paketlenip stoklanıyor ve nihayetinde başka bir sevkiyata hazırlanıyor. Özellikle moda perakendesinde, bir ürün başına düşen karbon salınımı, ilk gönderim sürecindeki emisyonu aşabilir ve sektörde önemli bir ekolojik yük oluşturur. Tüketicinin gayet sıradan gördüğü ‘uymazsa geri gönder’ kararı, aslında arka planda ciddi bir çevresel maliyet yaratıyor ve bu iade ekonomisi süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılıyor.”
Dr. Pala, çözümün stratejik iyileştirmelerde yattığını vurgulayarak sözlerini şöyle noktalıyor: “Tersine lojistik süreçleri dikkatli ve düzenli bir şekilde planlanıp uygulandığında; taşıma optimizasyonu, enerji verimliliği ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gibi adımlarla riskler önemli ölçüde minimize edilebilir. Doğru yönetilen bir tersine lojistik sistemi, hem operasyonel verimliliği artırır hem de günümüzün sürdürülebilirlik hedefleriyle tam uyum sağlar.”
